Trong gia công cơ khí, bảng tra dung sai h7 là công cụ không thể thiếu để đảm bảo độ chính xác khi lắp ghép các chi tiết trục-lỗ. Bài viết này cung cấp bảng tra chi tiết cho hệ thống H7-K6, giải thích cơ chế hoạt động và hướng dẫn áp dụng thực tế trong sản xuất.
Nguyên lý dung sai trong lắp ghép cơ khí
Dung sai là khoảng sai lệch cho phép giữa kích thước thực tế và kích thước danh nghĩa của chi tiết. Hệ thống ISO quy định 28 mức sai lệch cho trục (ký hiệu chữ thường a-zc) và 28 mức cho lỗ (chữ hoa A-ZC), kết hợp với 20 cấp chính xác (IT01-IT18).
Bảng tra dung sai h7 thuộc hệ lỗ cơ bản H7, trong đó lỗ giữ nguyên kích thước danh nghĩa (sai lệch dưới EI=0) và trục thay đổi để tạo kiểu lắp ghép mong muốn. Cặp H7-K6 tạo lắp ghép trung gian với độ dôi nhẹ, phù hợp cho các chi tiết cần định vị chính xác nhưng vẫn có thể tháo lắp bằng búa cao su.
Bảng tra dung sai lắp ghép H7 K6Minh họa vị trí miền dung sai H7 và K6 trên biểu đồ lắp ghép cơ khí
Cấp chính xác H7 có dung sai IT7 (±0.018-0.030mm tùy đường kính), thường dùng cho bề mặt gia công tinh như mài, tiện tinh. K6 có dung sai IT6 chặt hơn (±0.009-0.018mm), yêu cầu gia công chính xác cao hơn.
Cấu trúc ký hiệu dung sai chuẩn ISO
Ký hiệu dung sai gồm ba thành phần: kích thước danh nghĩa + chữ cái sai lệch cơ bản + số cấp chính xác. Ví dụ ∅20H7 nghĩa là lỗ đường kính 20mm, sai lệch cơ bản H (EI=0), cấp chính xác 7.
Chữ cái xác định vị trí miền dung sai so với đường không:
- A-H (a-h): tạo lắp ghép có khe hở, dùng cho chi tiết cần di chuyển tương đối
- J-N (j-n): lắp ghép trung gian, có thể khe hở hoặc độ dôi nhẹ
- P-ZC (p-zc): lắp ghép có độ dôi, dùng cho chi tiết cố định
Miền dung sai cơ khíSơ đồ phân bố các miền dung sai theo hệ thống ISO
Với cùng ký hiệu chữ cái, sai lệch cơ bản của lỗ và trục bằng nhau về độ lớn nhưng ngược dấu. Ví dụ H7 có EI=0, ES=+0.021mm thì h7 có es=0, ei=-0.021mm.
Bảng tra dung sai H7-K6 chi tiết theo đường kính
Bảng dưới đây cung cấp giá trị sai lệch trên (ES/es) và sai lệch dưới (EI/ei) cho hệ lắp ghép H7-K6, áp dụng cho dải đường kính 10-100mm:
| Đường kính (mm) | H7 ES | H7 EI | K6 es | K6 ei |
|---|---|---|---|---|
| 10 – 18 | +0.018 | 0 | +0.002 | -0.009 |
| 18 – 24 | +0.021 | 0 | +0.002 | -0.011 |
| 24 – 30 | +0.021 | 0 | +0.003 | -0.013 |
| 30 – 40 | +0.025 | 0 | +0.003 | -0.013 |
| 40 – 50 | +0.025 | 0 | +0.003 | -0.013 |
| 50 – 65 | +0.030 | 0 | +0.004 | -0.015 |
| 65 – 80 | +0.030 | 0 | +0.004 | -0.015 |
| 80 – 100 | +0.030 | 0 | +0.004 | -0.018 |
Cách đọc bảng: Với ∅50H7/k6, lỗ có kích thước giới hạn 50.000-50.030mm, trục có kích thước 50.004-49.985mm. Khe hở lớn nhất là 0.030mm, độ dôi lớn nhất là 0.004mm.
⚠️ Lưu ý: Giá trị trong bảng áp dụng cho điều kiện nhiệt độ chuẩn 20°C. Khi gia công ở nhiệt độ khác, cần tính toán bù trừ giãn nở nhiệt.
Ứng dụng thực tế của lắp ghép H7-K6
Lắp ghép H7-K6 thuộc nhóm lắp ghép trung gian, tạo độ dôi nhẹ từ 0-0.004mm tùy đường kính. Kiểu lắp này phù hợp cho:
Ổ bi trượt: Vòng ngoài ổ bi lắp với thân máy theo H7-K6 đảm bảo định vị chính xác nhưng vẫn tháo lắp được khi bảo trì. Độ dôi nhẹ ngăn vòng ngoài quay theo trục khi hoạt động.
Bánh răng trên trục: Khi bánh răng cần định vị chính xác nhưng không chịu tải trọng xoắn lớn, H7-K6 cho phép lắp bằng ép nhẹ và tháo bằng đồ gá chuyên dụng.
Bạc lót: Lắp bạc đồng vào thân máy theo H7-K6 tạo độ dôi vừa đủ để giữ bạc cố định mà không gây biến dạng.
Trong sản xuất hàng loạt, H7 thường gia công bằng doa hoặc mài, còn K6 yêu cầu mài tinh để đạt độ chính xác IT6. Chi phí gia công K6 cao hơn h6 khoảng 15-20% do yêu cầu thiết bị chính xác hơn.
Phân biệt H7-K6 với các kiểu lắp ghép khác
So với H7-h6 (lắp trượt), H7-K6 có độ dôi nhẹ thay vì khe hở, phù hợp khi cần định vị chặt chẽ hơn. So với H7-p6 (lắp ép), H7-K6 dễ tháo lắp hơn và ít nguy cơ biến dạng chi tiết.
Bảng tra dung sai h7 cho hệ trục cơ bản (h7-K6) có giá trị ngược lại: trục giữ nguyên kích thước danh nghĩa, lỗ thay đổi. Hệ lỗ cơ bản phổ biến hơn vì dễ kiểm tra và gia công lỗ bằng dụng cụ chuẩn.
Khi chọn kiểu lắp ghép, cần xem xét: tải trọng làm việc, tần suất tháo lắp, điều kiện môi trường (nhiệt độ, độ ẩm), và khả năng gia công. H7-K6 là lựa chọn cân bằng giữa độ chính xác và tính khả thi sản xuất.
Bảng tra dung sai h7 H7-K6 là tiêu chuẩn quan trọng trong gia công cơ khí chính xác, đảm bảo khả năng hoán đổi chi tiết và chất lượng lắp ghép. Việc áp dụng đúng bảng tra giúp giảm phế phẩm, tối ưu chi phí sản xuất và nâng cao độ tin cậy sản phẩm. Để tìm hiểu thêm về các hệ dung sai khác như H7-g6, H7-s6, tham khảo tài liệu kỹ thuật ISO 286-1:2010.
Ngày Cập Nhật 14/03/2026 by Minh Anh
