Phía sau song cửa sắt là câu chuyện về những con người từng lầm lỡ, về chính sách nhân đạo và nỗ lực cải tạo không ngừng của hệ thống pháp luật Việt Nam. Luật Thi hành án hình sự, được Quốc hội thông qua năm 2010 và sửa đổi năm 2019, đã đặt nền móng vững chắc cho một hệ thống kết hợp hiệu quả giữa trừng trị nghiêm minh và giáo dục, cải tạo người phạm tội. Mục tiêu kép này không chỉ góp phần đấu tranh phòng chống tội phạm, bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, mà còn đề cao tính hướng thiện, giúp những người lầm lỗi có cơ hội chuộc lỗi và tái hòa nhập cộng đồng.
Với khoảng 100.000 phạm nhân đang chấp hành án trên toàn quốc, mỗi người mang một hoàn cảnh, một câu chuyện riêng. Có người từng có học vấn, hiểu biết pháp luật nhưng sa ngã vì lòng tham. Có người thiếu hiểu biết xã hội, pháp luật dẫn đến hành vi vi phạm. Lại có những trường hợp chỉ vì phút yếu lòng, không kiềm chế được bản thân mà gây ra tội lỗi. Bộ Công an và các cơ quan chức năng, thông qua lực lượng Cảnh sát quản lý trại giam, đã và đang nỗ lực không ngừng trong công tác giáo dục, cải tạo, gieo những “mầm thiện” để dẫn lối, giúp họ vượt qua lỗi lầm, hướng tới cuộc sống lương thiện.
Những nỗ lực này thể hiện rõ chính sách khoan hồng, nhân đạo của Đảng và Nhà nước ta. Phạm nhân sau khi chấp hành xong án phạt tù có thể được hỗ trợ vay vốn tín dụng chính sách, tạo điều kiện thuận lợi để làm lại cuộc đời. Tại các trại giam như Quảng Ninh hay Vĩnh Quang, môi trường giam giữ, lao động và sinh hoạt được cải thiện đáng kể, mang dáng dấp hiện đại và ngăn nắp.
Khi bước chân vào trại giam, phạm nhân được phổ biến, học tập chi tiết về quyền và nghĩa vụ, nội quy cơ sở giam giữ, quy định về nếp sống văn hóa, giao tiếp ứng xử. Họ cũng được thông tin đầy đủ về các chế độ ăn, mặc, ở, sinh hoạt, chăm sóc y tế, cũng như quyền lợi về lao động và sử dụng kết quả lao động. Điều này giúp họ hiểu rõ hơn về quy trình cải tạo và những gì mình sẽ nhận được.
Các hoạt động giáo dục và phục hồi nhân phẩm được chú trọng. Sau giờ lao động, phạm nhân có cơ hội tiếp cận thông tin qua truyền hình, tham gia các hoạt động thể thao như bóng đá, bóng chuyền vào ngày nghỉ, hoặc tìm hiểu tri thức qua thư viện với nhiều đầu sách phong phú, bao gồm cả các tác phẩm chuyên sâu về lý luận. Phạm nhân Bế Tuấn Anh, dù xuất thân từ gia đình có nền tảng, từng phạm sai lầm nghiêm trọng, đã tìm thấy giá trị trong việc đọc sách, tự nhận thức và quyết tâm cải tạo để sớm trở về với gia đình, không còn làm bố mẹ phải buồn lòng.
Không chỉ phạm nhân là người Việt, mà cả những phạm nhân nước ngoài cũng nhận được sự quan tâm và giáo dục. Tại Trại giam Vĩnh Quang, nhiều phạm nhân người Nigeria như Chimechidike Ben, dù có án chung thân, vẫn thể hiện khả năng hòa nhập đáng kinh ngạc. Họ học hát Quốc ca Việt Nam, đọc thơ, tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ. Ben, từng là du học sinh và kinh doanh tại Việt Nam, đã có những chia sẻ chân thành về quá trình mất mát, sự động viên từ cán bộ trại giam và hy vọng được ở lại Việt Nam – “quê hương thứ hai” của mình – sau khi mãn hạn tù.
Công tác quản lý, giáo dục cải tạo phạm nhân được xem là nhiệm vụ xuyên suốt và quan trọng hàng đầu của lực lượng Cảnh sát Quản lý trại giam. Dưới sự chỉ đạo sát sao của Đảng ủy Công an Trung ương, lãnh đạo Bộ Công an, cùng với sự phối hợp của các bộ, ngành và chính quyền địa phương, công tác này đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Tỷ lệ phạm nhân có kết quả xếp loại chấp hành án phạt tù khá, tốt luôn đạt trên 80%, cho thấy hiệu quả của các chương trình giáo dục công dân, pháp luật, văn hóa và tư vấn.
Quá trình giáo dục cải tạo được chia thành nhiều giai đoạn, với các chương trình linh hoạt và phù hợp. Phạm nhân được trang bị kiến thức pháp luật, rèn luyện nếp sống văn hóa, kỹ năng giao tiếp ứng xử, giúp họ nhận thức rõ hoàn cảnh bản thân và những khó khăn khi tái hòa nhập cộng đồng. Đối với những người chưa biết chữ, các lớp học xóa mù chữ được tổ chức, phối hợp với cơ quan giáo dục địa phương để cấp chứng chỉ, giúp họ hoàn thiện bản thân và tiếp cận tốt hơn các quy định pháp luật, nội quy trại giam.
Bên cạnh lao động và học tập, phạm nhân còn được tham gia các hoạt động sinh hoạt văn hóa, văn nghệ, vui chơi giải trí. Các mô hình sáng tạo như tủ sách hướng thiện, phát triển văn hóa đọc, tổ chức viết thư cho người thân yêu đã lan tỏa tình yêu thương và sự kết nối. Các buổi hội nghị gia đình phạm nhân, nơi người nhà được mời cơm và gặp gỡ thân nhân, tạo động lực tinh thần to lớn, giúp họ cùng nhau vượt qua khó khăn và mong ngày đoàn tụ.
Những phạm nhân cải tạo tiến bộ, đủ điều kiện theo quy định của pháp luật đều được xem xét đề nghị hưởng các chính sách khoan hồng như đặc xá, tha tù trước thời hạn có điều kiện, giảm thời hạn chấp hành án. Đây là minh chứng rõ nét cho việc đảm bảo quyền con người trong các chính sách của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Trong hai năm 2021 và 2022, trên 5.000 phạm nhân, bao gồm 37 phạm nhân quốc tịch nước ngoài, đã được đặc xá tha tù trước thời hạn, nhận lấy cơ hội trở về với gia đình và xã hội, làm lại cuộc đời. Quá trình này không chỉ mang giá trị nhân văn sâu sắc mà còn khẳng định sự thành công của hệ thống tư pháp trong việc hướng tới công lý, khoan hồng và tái hòa nhập cộng đồng.
Ngày Cập Nhật 05/01/2026 by Minh Anh
